Cùng đọc lại Nguyên Lê – Kẻ tra khảo hoang mang

“Âm nhạc của tôi dựa trên sự gặp nhau giữa các nền văn hóa” , một lần nữa Nguyên Lê nhắc lại điều có thể coi như tuyên ngôn nghệ thuật của mình. Không có một ranh giới hay thách thức nào ngăn trở được người đàn ông trông to cao sừng sững nhưng lại nói năng quá chừng nhỏ nhẹ, trái ngược hẳn với phong cách như lên đồng trên sàn diễn. Chính sự hồn nhiên trong tính cách, coi mọi thứ như trò chơi sắp xếp, đã làm lên một Nguyên Lê. Tôi đi ké xe của  Tùng Dương  đến chỗ hẹn ăn trưa, sau buổi tập Độc Đạo, dự kiến là phỏng vấn cả Dương và anh Nguyên ngay tại đó, sau bữa ăn, vì thời gian lúc này rất hạn hẹp. Khi xe ra khỏi cổng Cung Văn hóa hữu hảo, tôi thấy Nguyên Lê và nhóm cộng sự của mình đang mài miệt chụp ảnh. Và có thể tin được không, bậc thầy guitar, một nghệ sĩ lớn, một thiên tài đáng nể của jazz và world music thế giới đang tạo dáng chụp ảnh rất là…teen!  Tùng Dương  vừa lái xe vừa hích bình luận:  “Chàng là thế đấy, eo ơi nhí nhảnh cực kỳ!”   Bromance: Nguyên Lê - Tùng Dương  + Nguyên Lê: Kẻ tra hoang mang   + Tùng Dương: Đường độc đạo đi xa để trở về   Không dễ gì để khởi đầu một câu chuyện nữa về Nguyên Lê và Tùng Dương, khi mà cả hai nhân vật này đã được nói đến, được khơi để tự sự các kiểu trong gần 2 năm qua khi Nguyên Lê về diễn ở Việt Nam liền và Tùng Dương không giấu ý định chinh phục thị trường quốc tế qua cuộc hiệp tác với nghệ sĩ nhân kiệt đỉnh cao này. Nhưng rút cục, rất may, những ý tứ cho bài viết chân dung về họ đã được khơi mở từ cuộc chuyện trò trong một quán… bún chả ở Hà Nội, một ngày trước khi liveshow Độc Đạo bắt đầu. Chính tính cách bất thần được phát hiện ấy đã khiến cho cuộc hợp tác được chờ nhất trong 2 năm trở lại đây của nhạc Việt thành công êm thấm, khép lại chặng đầu bằng đêm nhạc không thể oắt hơn tối ngày 24/11/2013 và mở ra một con đường mới cho cả 2 người, với vị thế mà họ đang có, vốn không có gì phải ngán phải sợ.  Tùng Dương  có một nhịp lớn, Nguyên Lê tìm được câu đáp cho những điều mà hàng chục năm qua vẫn chỉ là mong muốn, là dự kiến của mình. Ở quán bún chả, khi bắt đầu nói chuyện với  Nguyên Lê,  tôi thở phào nhẹ nhàng biết rằng mọi chuyện sẽ không “nghiêm trọng” như mình mường tưởng trước đó. Một nghệ sĩ lớn như Nguyên Lê rất dễ tạo cho người mới đối diện cảm giác e dè, thậm chí bị choáng ngợp, và điều đó có thể chi phối cách ngóng về nhân vật, tạo những lộng ngôn không cần thiết, những lời có cánh thừa mứa. Nguyên Lê có cách nói chuyện rất khác với hình dung về một nhân kiệt lớn luôn thách thức mọi giới hạn bộc lộ trong âm nhạc đương đại. Anh bảo nhỏ, thậm chí rất nhỏ, phải rất giao hội mới nghe rõ. Khi thấy tôi có chút khó khăn trình bày một số khái niệm có tính đặc thù của world music bằng tiếng Pháp, anh trấn an: “Tôi không nói được tiếng Việt, nhưng cũng hiểu được tiếng Việt, chút chút, nói chậm nhé, không thì tiếng Anh cũng được, đổi lại tôi sẽ nói tiếng Pháp cũng chậm cho em nghe được. Hy vọng chúng ra sẽ hiểu nhau hơn” . Được lời như cởi tấm lòng. Trước khi tiếp tục câu chuyện trong quán bún chả, tôi muốn trở lại gần 10 năm trước, lần đầu tiên tôi xem  Nguyên Lê   diễn, và cũng là lần trước hết Nguyên Lê cùng ban nhạc của anh và ca sĩ Hương Thanh (người đã đồng hành cùng Nguyên Lê trong hàng loạt dự án âm nhạc thành công vang dội tại châu Âu) trình diễn ở hí viện Tp.HCM, năm 2004. Tôi dùng chữ “kẻ tra hoang mang” là bắt đầu từ đêm diễn này. Hôm đó có rất nhiều nghệ sĩ trong giới nhạc, cả dân ca cựu truyền lẫn pop rock đại chúng đến xem. Trước đó, những album của Nguyên Lê và Hương Thanh rất dễ tìm mua ở Sài Gòn, dưới dạng đĩa copy, còn trong đêm đó thì những gì được Nguyên Lê biểu diễn đã gây một nỗi hoang mang lớn, bộc lộ ở những bàn tròn nho nhỏ nhóm họp tức thời ngay sau đêm nhạc ở ngoài sảnh hí trường. Mọi người hỏi lẫn nhau cái mình vừa nghe thực ra là gì? Hòa âm của Nguyên Lê như thế làm sao mà hát, vậy những gì Hương Thanh vừa hát, nhiều lúc nghe rất ngang tai, là do chị hát thành như thế hay cái kiểu này nó phải như vậy, rồi có người còn nói ước gì Hương Thanh hát hay như Hương Lan (chị gái của chị) và giá như Nguyên Lê chơi “mềm” hơn một tẹo thì chắc là các bài dân ca Việt Nam trong chương trình đã trở thành dễ nghe hơn nhiều. Và phần nhiều các ý kiến hôm đó đều tập trung lại ở một thắc mắc: Tại sao làm khó lên một cái vốn dễ nghe để làm gì? Tôi đem câu chuyện đã gần 1 thập kỷ ấy kể lại cho Nguyên Lê. Anh tỏ ra thích và cho biết anh cũng đang hồi hộp chờ đêm diễn Độc Đạo để xem phản ứng của khán giả sau 10 năm có gì khác theo chiều hướng tiện lợi cho anh hay không. Khi tôi viết bài này thì đêm Độc Đạo đã diễn xong, những tràng vỗ tay như sấm khi nghe những pha trộn mà ngày xưa được coi như bất khả trong các bài hát như     Thông tin       Chúng tôi cung cấp các dịch vụ     ·            Thi công, lắp dựng, làm tấm trần thạch cao     ·            Thi công lắp dựng, làm tường,vách thạch caonhà ở gia đình văn phòng, nhà văn phòng, cửa hang, showroom.     ·            Thi công  tấm trần thạch cao chịu nước cho vách ngăn và trần vệ sinh.     ·            Thi công tấm trần thạch cao sợi thủy tinh cách âm     ·            Thi công  trần thạch cao chống cháy   “Giăng tơ” - nhạc Việt trộn với nhạc Phi châu, “All is full of love” - nhạc điện tử của Bjork cải biên thêm tiếng độc huyền đàn tranh, có lẽ cũng tự đáp phần nào cho việc khán giả đã trở thành cấp tiến hơn sau 10 năm ra sao. Còn đây là san sẻ thêm của Nguyên Lê qua email khi anh đã về lại Pháp: “Với những đĩa nhạc của tôi can dự tới Việt Nam, từ Tales from Viêt-Nam đến Độc Đạo và một đĩa nữa tôi muốn kể đến là Mangustao với Hương Thanh, thì một trong những mong muốn của tôi là gợi nhớ cho chính người Việt Nam chúng ta vẻ đẹp của âm nhạc truyền thống, điều mà có thể nhiều người Việt thậm chí đã quên trong khi phấn chấn chạy theo các giá trị phương Tây. Âm nhạc truyền thống phải được sống và duy trì, không phải ở trong các bảo tàng. Một ước mơ khác của tôi là muốn phê duyệt chính loại âm nhạc này, đưa ra một đôi gợi ý nâng tầm cho nhạc đại chúng ở Việt Nam. Ở đây người ta vẫn nói là nhạc của tôi lạ tai, khó nghe. Nếu quả tình là như vậy, thì chẳng qua là nó hơi mới lạ với tai nghe người Việt. Mà cái gì mới cũng cần thời kì để làm quen, thích nghe và từ đó hiểu được tính độc đáo của nó. Âm nhạc của tôi đúng là phức tạp thật đấy, nhưng nó đang trình diễn.# Chính cuộc đời này, đời luôn phức tạp mà!”  10 năm chinh phục khán giả Việt, lần đầu có một trung gian là giọng dân ca Hương Thanh, những lần sau có thêm cả các diva  Thanh Lam  , Mỹ Linh và gần đây nhất là divo Tùng Dương, có vẻ Nguyên Lê đã tới gần nhất có thể những đồng bào nhưng khác xứ của mình. Chuyện làm khó làm dễ trong âm nhạc của Nguyên Lê không phải chỉ có các đồng nghiệp người Việt mới đặt dấu hỏi. Đã từ lâu, Nguyên Lê được coi là một ca “lạ” của nhạc jazz thế giới. Hơn 10 năm trước, trong một bài viết trên tờ New York Times, ký giả đã giới thiệu Nguyên Lê như một trong những nghệ sĩ jazz giàu sáng tạo nhất đương thời, luôn muốn kết hợp loại âm nhạc kinh điển Mỹ với mọi dòng âm nhạc truyền thống ở bất cứ đâu và diễn đạt ngón đàn của anh  “Nguyên Lê giải quyết sự không tương thích giữa thang âm Việt Nam và Phương Tây bằng cách bẻ cong các nốt nhạc và sử dụng tuyệt kỹ ngân rung cực nhanh” . Về phía Nguyên Lê, anh chia sẻ nguyên tắc của mình: “Tôi coi đĩa nhạc này như một bữa tiệc, mỗi thực khách đến dự và thưởng thức theo cách của mình, gần gũi hay xa lạ, ngọt hay mặn. Nếu cảm xúc đồng điệu thì sẽ có một sự nối kết âm thầm giữa chúng ta, và âm nhạc trở nên ngôn ngữ toàn cầu” (từ bìa CD Bakida). “Tiếng nói âm nhạc toàn cầu” chính là điều mà Nguyên Lê đeo đuổi, và anh chơi nhạc theo tinh thần jazz, công nhận mình là một jazzman đúng nghĩa (anh đã từng là gương mặt trang bìa tập san Jazzman của Pháp) cho dù người ta thích xếp nhạc của anh vào world music, nhưng bản thân anh không bị cuốn theo cái màu mè bề ngoài mang dáng vẻ thời thượng của dòng nhạc này. Dù nói tiếng Anh rất tốt, và các cơ hội ở những thị trường âm nhạc lớn như Anh, Mỹ không thiếu, nhưng Nguyên Lê không muốn rời Paris. Anh nói rằng việc không chuyển đến New York có thể khiến anh mất dịp trở nên tăm tiếng lớn toàn cầu, nhưng ở lại Paris thì anh lại được góp sức mình kiến lập ra sự phong phú của văn hóa đương đại nơi đây. Paris đã từ lâu trở thành thủ phủ của âm nhạc châu Phi hiện đại, nguồn cảm hứng lớn của các nghệ sĩ theo đuổi dòng world jazz, phát triển rần rộ ở châu Âu, trong một vắt lặng thầm nhằm phát triển một loại jazz đặc trưng của cựu lục địa. Trở lại câu chuyện trong quán bún chả, lúc này đã có thêm Tùng Dương dự và chuyện hướng sang những ý tưởng đã dẫn tới sự chọn lọc thứ âm nhạc dành cho Độc Đạo. Nguyên Lê giảng giải rằng Tùng Dương là trường hợp đặc biệt trong hết thảy các dự án âm nhạc của anh. Đây là lần trước tiên anh sản xuất một album đúng nghĩa “album ca sĩ”. Theo cách hiểu trong giới sinh sản âm nhạc thì dù gì anh cũng là người đứng sau, trong khi ở hầu như ắt các dự án trước, kể cả trong các album làm cho Hương Thanh dù không đứng tên trên bìa chính CD, thì dấu ấn của Nguyên Lê vẫn là chủ đạo. Bởi với các album dành cho thị trường quốc tế như vậy, khán giả hầu như chơi hiểu tiếng Việt, họ cảm nhận bài hát theo hiệu ứng âm thanh nhiều hơn, nên chi lối hòa âm world music của Nguyên Lê đem lại cảm tưởng là những bản hòa tấu mà ở đó giọng hát cũng là một loại nhạc cụ. Đây chính là căn nguyên gây ra những thắc mắc khó hiểu ở các khán giả và đồng nghiệp người Việt trong buổi biểu diễn ở Sài Gòn đã được nói tới ở đầu bài viết này. Làm việc với Tùng Dương, cho một album ưu tiên thị trường Việt Nam trước tiên, theo Nguyên Lê, là một bài toán ban sơ không dễ giải: “Việc che bớt cái Tôi không phải vấn đề lớn với tôi, chuyện ấy thông thường, mà phải làm sao cho Tùng Dương vẫn giữ được sự yêu thích của khán giả, nhưng hoàn toàn mới lạ với chính cậu ấy. Không phải đơn giản là mix cho tiếng hát lớn hơn là xong. Tôi muốn từ Tùng Dương, thí nghiệm thêm lần nữa khái niệm ngôn ngữ âm nhạc toàn cầu, để người nghe vẫn có thể thưởng thức Tùng Dương như một ca sĩ nổi danh, hội tụ vào giọng hát của cậu ấy, cảm nhận bài hát không cần phải dịch nghĩa, mà vẫn yêu thích. Các ca sĩ châu Phi đã làm được điều ấy ở châu Âu và trên thế giới. Tôi tin vào Tùng Dương”.  Chính  Tùng Dương  cũng nói rằng anh hoàn toàn bất ngờ khi làm việc với Nguyên Lê hóa ra lại rất “dễ”. Dễ ở chỗ  Nguyên Lê  tuy là một tiếng tăm lớn, nhưng lại rất lắng nghe, không hề áp đặt. Và điều này theo Dương mới quan yếu,  “Anh Nguyên anh ấy rất hiền, dễ thương lắm!” . Dù dễ thương chưa chắc đã là tiêu chuẩn trước tiên làm lay động một người cực đoan như Dương, nhưng lại thành nhân tố quan trọng khiến cuộc hiệp tác của cả hai trở thành trơn.  “Âm nhạc của tôi dựa trên sự gặp nhau giữa các nền văn hóa” , một lần nữa Nguyên Lê nhắc lại điều có thể coi như tuyên ngôn nghệ thuật của mình. Không có một ranh giới hay thách thức nào cản ngăn được người đàn ông trông to cao sừng sững nhưng lại nói năng quá cỡ nhỏ nhẹ, trái ngược hẳn với phong cách như lên đồng trên sân khấu. Chính sự hồn nhiên trong tính cách, coi mọi thứ như trò chơi sắp xếp, đã làm lên một Nguyên Lê. Hồn nhiên như khi anh tạo dáng chụp ảnh bên hò Hà Nội.  Chuyên đề: Men of The Year 2013   Bài cùng chuyên đề:   - Team of The Year: Charile Nguyễn, Johnny Trí Nguyễn, Thái Hòa - “Ba chàng Ngự Lâm phòng vé”    + Charile Nguyễn      + Johnny Trí Nguyễn     + Thái Hòa    - Bromance: Nguyên Lê - Tùng Dương  + Nguyên Lê: Kẻ gieo rắc hoang mang   + Tùng Dương: Đường độc đạo đi xa để trở về     - Musician: Đỗ Bảo & những bí ẩn chờ mang đến   - Icon: Thành Lộc – “Tôi là người không có võ, chỉ có trái tim!” - Fashion Designer: Công Trí – Thần tượng thời trang - Magician: Petey Majik Nguyễn – Cuộc đá lộn sân ngoạn mục - Supporter: Hứa Vĩ Văn – Người “hỗ trợ” âm thầm - Businessman: Lê Anh Đức – Người nuôi cá Tầm ở Việt Nam  - Pretty Woman: Kathy Uyên – Người đàn ông của tôi “trên cả tuyệt vời”  - Inspiration: Marcus Mạnh Cường Vũ – Phim, mơ và yêu - Host: Huy Khánh – Quý ông hết ham chơi - Breakout: Vĩnh Thụy – “Quý ông” trở lại - “Loser”: Phạm Anh Khoa – Một năm thất bát (?) - Funny Woman: Lê Khánh – “Thái Hòa mặc váy” - Behind The Scenes  + Photo shoot + Funny clip Photo: Tuan.Fr - Producer: Dinh Nguyen  Assistant: Ly Binh Son - Stylist: Nancy D  Make up: Dinh Nhon (Charlie Nguyen, Johnny Tri Nguyen, Thai Hoa, Petey Majik Nguyen, Hua Vi Van, Le Anh Duc, Vu Manh Cuong, Do Bao, Thanh Loc, Huy Khanh, Pham Anh Khoa, Vinh Thuy) - Tung Chau (Kathy Uyen) - Thong Bao (Le Khanh) - Tu Shark (Tung Duong, Nguyen Le)   Text: Nguyễn Minh - Photo: Trupi  Nguyên Lê , Tùng Dương , âm nhạc , World Music , Jazz , Thái Hòa , người Việt , Châu Phi